AgRS 3 februari 1993, G09.91.0099, Wegrestaurant Losser

Uitspraak in het geschil tussen:

V.O.F. Huisken te De Lutte (appellante)

en

de raad der gemeente Losser (verweerder).

Overzicht van het geschil

De Afdeling heeft bij uitspraak van 26 maart 1991, no. G09.89.0079, het besluit van verweerder van 29 juni 1989, le Afdeling, no. 2175, houdende afwijzing van het verzoek van appellante om toekenning van een schadevergoeding als bedoeld in artikel 49, eerste lid, der Wet op de Ruimtelijke Ordening, vernietigd en bepaald dat verweerder binnen zes maanden na de verzenddatum van deze uitspraak opnieuw dient te voorzien in de zaak op de voet van artikel 5, tweede lid, van de Tijdelijke wet Kroongeschillen.

Bij besluit van 31 oktober 1991 heeft verweerder, ter uitvoering van artikel 5, tweede lid, van de Tijdelijke wet Kroongeschillen, opnieuw in de zaak voorzien en bepaald dat de compensatie van de schade van appellante anderszins is verzekerd en dientengevolge aanvullende vergoeding van schade niet aan de orde is en het verzoek van appellante om toekenning van een schadevergoeding als bedoeld in artikel 49, eerste lid, der Wet op de Ruimtelijke Ordening afgewezen. Het besluit is aan deze uitspraak gehecht.

Tegen dit besluit heeft appellante beroep ingesteld bij de Afdeling voor de geschillen van bestuur van de Raad van State. Het beroepschrift is aan deze uitspraak gehecht.

Desgevraagd heeft verweerder een verweerschrift ingediend.

Voorts heeft de Adviseur ten behoeve van de Raad van State een ambtsbericht uitgebracht.

Door appellante en verweerder zijn nadere memoriën ingediend.

Het geschil is op 21 september 1992 behandeld in een openbare vergadering van de Afdeling, waarin appellante, vertegenwoordigd door mr. G.W.H.J. de Koning, en verweerder, vertegenwoordigd door mr. W. van de Wetering en F.H. Lamers, hun standpunten nader hebben uiteengezet.

In rechte

Krachtens artikel 49, eerste lid, van de Wet op de Ruimtelijke Ordening (hierna te noemen: WRO) kent de gemeenteraad, indien en voor zover blijkt dat een belanghebbende ten gevolge van onder meer de beslissing omtrent vrijstelling als bedoeld in artikel 19 schade lijdt of zal lijden welke redelijkerwijze niet of niet geheel te zijnen laste behoort te blijven en waarvan de vergoeding niet of niet voldoende door aankoop, onteigening of anderszins is verzekerd, hem op zijn verzoek een naar billijkheid te bepalen schadevergoeding toe. Bij brief van 25 mei 1984 heeft appellante verzocht om vergoeding van schade welke zij stelt te lijden ten gevolge van de beslissingen tot vrijstelling van de bepalingen van het bestemmingsplan “Buitengebied” ten behoeve van de aanleg van Rijksweg 1. Als gevolg van de realisering van deze weg zou de Bentheimerstraat waaraan appellantes café-restaurant is gelegen, niet meer de grote doorgaande grensoverschrijdende route vormen. Het wegvallen van vrachtverkeer dat gebruik maakt van de doorgaande route veroorzaakt volgens appellante een verlies van omzet en inkomsten van haar bedrijf dat dermate groot is dat het voortbestaan ervan ernstig is bedreigd. Appellante stelt een schade te lijden van f 1.300.000,–. Bij besluit van 29 juni 1989 besloot verweerder het verzoek van appellante af te wijzen omdat de haar toekomende compensatie van de schade reeds anderszins was verzekerd aangezien de Staat (Rijkswaterstaat) haar f 341.950,– te vermeerderen met wettelijke rente vanaf 13 juni 1985 heeft betaald. Verweerder heeft hierbij overwogen dat de vraag of het stelsel van bestuurscompensatie hiermee juist is toegepast via het beroepsrecht in artikel 49 WRO kan worden getoetst en het daarom niet nodig wordt geacht een gemeentelijke schadebeoordelingscommissie als bedoeld in de Procedure-verordening planschadevergoeding 1970 in te schakelen. Dit besluit is bij uitspraak van de Afdeling van 26 maart 1991 vernietigd.

De Afdeling heeft hierbij overwogen dat verweerder bij een beslissing op een verzoek om schadevergoeding als bedoeld in artikel 49, eerste lid, van de Wet op de Ruimtelijke Ordening een zelfstandige afweging dient te maken, zowel met betrekking tot de vraag of de gestelde schade het gevolg is van één der in artikel 49 genoemde oorzaken als met betrekking tot de hoogte van de schade en de vraag in hoeverre deze redelijkerwijs ten laste van appellante behoort te blijven. Voorts overwoog de Afdeling dat daarbij de vraag of aanspraak bestaat op vergoeding van planschade moet worden beoordeeld los van de vraag in hoeverre de gemeente de te vergoeden schade kan verhalen op derden. De Afdeling oordeelde vervolgens dat uit het vorenoverwogene volgt dat verweerder geen beslissing op het verzoek kon nemen zonder daaraan een oordeel over de plaatselijke situatie en omstandigheden van appellante ten grondslag te leggen. Een dergelijke beslissing mag niet geschieden zonder opdracht aan de schadebeoordelingscommissie op de voet van artikel 4 van de Procedure-verordening. De nieuwe ter voldoening aan artikel 5, tweede lid, eerste volzin, der Tijdelijke wet Kroongeschillen, thans voorliggende beslissing van verweerder strekt wederom tot afwijzing van het verzoek om toekenning van schadevergoeding van appellante. Dit, omdat de compensatie van haar schade volgens verweerder anderszins is verzekerd en dientengevolge aanvullende vergoeding van schade niet aan de orde is. Hierbij heeft verweerder overwogen dat de door zijn schadebeoordelingscommissie geadviseerde toekenning van schadevergoeding wegens omzet- en vermogensschade vermeerderd met vergoeding voor belastingschade en renteverlies, onder aftrek van het reeds uitbetaalde voorschot met rente, aanzienlijk hoger is dan het door Rijkswaterstaat al betaalde bedrag. Verweerder stelt zich echter op het standpunt dat de essentie van de tussen de gemeente Losser en Rijkswaterstaat gemaakte afspraak is dat het Rijk uiteindelijk betaalt tot de hoogte van het bedrag van een volledig juiste toepassing van het stelsel van bestuurscompensatie en het te dezen door Rijkswaterstaat ingenomen standpunt ter zake van de aan appellante toekomende schadevergoeding ter toetsing aan de Kroon (lees: Afdeling voor de geschillen van bestuur van de Raad van State) behoort te worden voorgelegd.

In beroep heeft appellante de stellingname van zowel verweerder als zijn schadebeoordelingscommissie gemotiveerd bestreden en haar planschadeclaim gehandhaafd.

De Afdeling overweegt dienaangaande het volgende.

In het bestreden besluit heeft verweerder, zoals in het voorgaande uiteengezet, geen zelfstandige beoordeling gegeven van appellantes schadeclaim doch heeft hij zich geconformeerd aan het standpunt van Rijkswaterstaat te dezen dat door de Afdeling thans zou moeten worden getoetst. Met deze stellingname heeft verweerder geen – juiste – uitvoering gegeven aan de uitspraak van de Afdeling van 26 maart 1991 en heeft hij zijn eigen verantwoordelijkheid ter zake van de toepassing van artikel 49 WRO miskend. De motieven van verweerder om zonder meer het standpunt van Rijkswaterstaat ter zake van de schadeclaim te volgen en niet te reageren op het advies van zijn schadebeoordelingscommissie zijn dan ook niet deugdelijk. Verweerder heeft in zijn besluit een onjuiste uitleg aan en toepassing van artikel 49 WRO gegeven waaruit de ondeugdelijke motivering ervan is gevolgd. Het bestreden besluit komt mitsdien in aanmerking voor vernietiging op de in artikel 2, eerste lid, onder a en d, van de Tijdelijke wet Kroongeschillen genoemde gronden.

De Afdeling ziet voorts aanleiding nog hot volgende te overwegen. Voor de beoordeling van het verzoek om schadevergoeding dient te worden bezien of sprake is van een wijziging van het planologisch regime waardoor appellante in een nadeliger positie is komen te verkeren, waardoor zij schade lijdt of zal lijden. Hiertoe dienen de beweerdelijk schadeveroorzakende planologische maatregelen te worden vergeleken met het voordien geldend planologisch regime.

Vergelijking van de planologische situatie krachtens het bestemmingsplan “Buitengebied” en de op 2 november 1982 genomen besluiten tot vrijstelling daarvan, welke op 3 december 1982 rechtens onaantastbaar werden, wijst uit dat appellante in een nadeliger positie is komen te verkeren. Voorts staat vast dat appellante als gevolg van deze planologische wijziging aanzienlijk minder cliëntéle uit het professionele wegverkeer kreeg en hierdoor schade leed. Voor wat betreft de bepaling van de schade, de hoogte van de schade en de vraag in hoeverre deze geheel of gedeeltelijk ten laste van appellante zou behoren te blijven, kan verweerder, zoals vermeld in zijn verweerschrift, instemmen met het advies van 26 september 1991 van zijn schadebeoordelingscommissie.

De commissie bepaalde de vermogensschade op f 200.000,– en de inkomensschade op f 840.000,– (totaal f 1.040.000,–) doch meende dat 20% voor appellantes risico behoorde te komen zodat haar f 832.000,– zou toekomen. Dit bedrag diende in haar visie nog te worden vermeerderd met rente en een vergoeding van fiscale schade en te worden verminderd met het reeds betaalde voorschot met rente. De door appellante opgevoerde deskundigenkosten en vervolgschade welke zou zijn veroorzaakt door niet-tijdige uitbetaling van de schadevergoeding achtte de commissie niet voor vergoeding vatbaar aangezien deze schadeposten niet rechtstreeks voortvloeien uit de planologische wijziging en derhalve geen schade vormen welke op de voet van artikel 49 WRO kunnen worden vergoed.

Bij de bepaling van de vermogens- en inkomensschade heeft de commissie zich, mede gelet op het rapport van de Adviseur ten behoeve van de Raad van State, op goede gronden op het standpunt gesteld dat moet worden uitgegaan van liquidatie van het cafe-restaurant van appellante omdat voortzetting als chauffeurscafé of een alternatieve exploitatie als horeca-bedrijf niet haalbaar moeten worden geacht. Appellante en de commissie verschillen niet van mening over de conclusie dat het pand redelijkerwijze uitsluitend nog kon worden aangewend voor bestendiging van de woonfunctie.

De commissie bepaalde ter zake van de vermogensschade de vrije verkoopwaarde van appellantes onroerend goed, ten tijde van de schadeveroorzakende planologische maatregel, op f 375.000,–. Hierbij is zij uitgegaan van de getaxeerde waarde van het pand van f 450.000,– onder aftrek van de helft, zijnde f 75.000,–, van de verbouwingskosten van de bovenverdieping, omdat deze helft, gezien het oogmerk van de verbouwing, kon worden aangemerkt als een waardevermeerdering die uitsluitend valt toe te rekenen aan een functie van het pand als hotel. Uit de stukken kan worden afgeleid dat de commissie bij haar taxatie van f 450.000,– is uitgegaan van de bestaande functie van het pand en voor een specifiek onderdeel, de verbouwde bovenverdieping, een nadere waardebepaling heeft gemaakt. De taxatie van f 450.000,– komt de Afdeling redelijk voor. Nu voorts de waarde van het pand moest worden bezien in zijn functie als café-restaurant acht de Afdeling het juist dat deze waardevermeerderende factor op deze wijze in beschouwing is genomen. Dat de commissie het pand in zijn functie als woning ten tijde van de schadeveroorzakende planologische maatregel op f 175.000,– heeft getaxeerd, komt de Afdeling aanvaardbaar voor. Uit het voorgaande volgt dat de commissie de schade wegens waardevermindering van appellantes onroerend goed terecht op f 200.000,– heeft bepaald.

Bij de berekening van de inkomensschade is de commissie uitgegaan van een gemiddeld te derven jaarinkomen van f 125.000,–. Dit gemiddelde is gebaseerd op het gewogen gemiddelde van de jaren 1982 (bedrijfsresultaat f 135.130,–), 1983 (resultaat f 145.523,–) en 1984 (resultaat f 109.697,–) waarbij aan het laatste jaar extra gewicht is toegekend omdat dit jaar het ijkmoment voor de feitelijke verandering in de situatie, de opening op 13 juni 1985 van de nieuwe Rijksweg, het dichtst benadert. Weliswaar valt door deze berekeningsmethode van een gewogen gemiddelde deels het voordeel weg dat een ongewogen gemiddelde heeft, namelijk dat het gewicht van toevallige piek- of daljaren wordt verminderd, doch de Afdeling acht niet onaanvaardbaar dat de commissie de door haar gekozen methode heeft gehanteerd.

Voorts heeft appellante niet in voldoende mate met op feiten en omstandigheden steunende argumenten aannemelijk gemaakt dat het lagere bedrijfsresultaat in 1984 samenhing met extra kosten die appellante in dat boekjaar al maakte om de negatieve gevolgen van de routeverlegging het hoofd te bieden.

Naast deze inkomensderving heeft de commissie bij de bepaling van de inkomensschade rekening gehouden met de waarde van de vrijkomende arbeid waarmee inkomsten zouden kunnen worden verworven. Deze is op f 30.000,– per jaar gesteld. Deze in haar advies toegelichte schatting, die door appellante niet is bestreden, acht de Afdeling redelijk. Bij de inkomensbepaling heeft de commissie voorts nog betrokken de rente-inkomsten uit het vrijkomend kapitaal van f 200.000,– uit de vermogensschade. Appellante heeft er op zichzelf geen bezwaar tegen dat deze rente als inkomsten in aanmerking wordt genomen doch kan niet instemmen met het door de commissie gehanteerde percentage van 5 aangezien in andere – vergelijkbare – gevallen door de rechter 3 of 4% werd aangehouden. Nu appellante niet nader heeft toegelicht dat de door haar bedoelde gevallen gelijk zijn aan deze zaak en het rentepercentage van 5 is gebaseerd op de bij onteigening gebruikelijke kapitaalrente van gebouwde onroerende zaken, is de Afdeling van oordeel dat de commissie deze maatstaf terecht heeft gehanteerd. De kapitaalrente is derhalve te stellen op f 10.000,– per jaar. De in aanmerking te nemen inkomensschade op jaarbasis bedraagt op grond van het voorgaande f 85.000,– (f 125.000,– minus f 30.000,–en f 10.000,–). Voorts heeft de commissie redelijk gehandeld door voor de bepaling van het totale bedrag aan inkomensschade de gebruikelijke kapitalisatiefactor van 10 toe te passen zodat het bedrag aan te vergoeden inkomensschade in beginsel f 850.000,– bedraagt. Aangezien de inkomstenderving vanaf de opening van de nieuwe route via Rijksweg 1 op 13 juni 1985 plaatsvond en de peildatum van de vermogensschade is gesteld op 3 december 1982, de datum waarop de vrijstellingsregelingen rechtens onaantastbaar werden, kan appellante worden geacht gedurende circa 2% jaar extra rente-inkomsten te hebben genoten uit het vrijkomend kapitaal van de vermogensschade.

De commissie, die dit bedrag analoog aan de hiervoor genoemde kapitaalrente heeft berekend, heeft dan ook terecht een bedrag van f 25.000,– op de te vergoeden inkomensschade in mindering gebracht. Op grond van het voorgaande is het te vergoeden bedrag uit inkomensschade primair te stellen op f 825.000,–. Het betoog van appellante dat ter zake niet een gekapitaliseerde inkomensschade met rentevergoeding zou moeten worden toegekend doch uitgegaan moet worden van het op grond van appellantes boekhouding en jaarstukken vast te stellen werkelijk geleden inkomstenverlies kan de Afdeling niet volgen. Vanaf het tijdstip van de verandering in de situatie door de openstelling van de weg is niet na te gaan in welke mate de hier aan de orde zijnde schade is toe te rekenen aan de wijziging van het planologisch regime. Andere, niet aan deze planologische wijziging toe te rekenen factoren die verlies van inkomsten meebrengen kunnen zich eveneens hebben voorgedaan. Ten einde een zuivere toerekening van de gewijzigde planologische situatie te bewerkstelligen dient het model van de hypothetische, gekapitaliseerde inkomensschadeberekening te worden gehanteerd.

Ten aanzien van de inventariskosten heeft de commissie naar het oordeel van de Afdeling op goede gronden een liquidatieschade van f 15.000,– in aanmerking gebracht. Appellante heeft dit onderdeel van de schadebepaling, welke gelet op de datum van de feitelijke wijziging in de exploitatie op 13 juni 1985 bij de inkomensschade kan worden betrokken, niet aangevochten.

Ten aanzien van de door appellante opgevoerde deskundigenkosten ad f 20.000,– is de Afdeling met de commissie van oordeel dat deze niet voor vergoeding in aanmerking komen daar deze kostenpost geen gevolg is van de wijziging van het planologisch regime en derhalve geen schade vormt in de zin van artikel 49 WRO.

Uit het voorgaande volgt dat de commissie op goede gronden de totale voor vergoeding in aanmerking te nemen schade heeft bepaald op ( f 200.000,– plus f 825.000,– plus f 15.000,– =) f 1.040.000.,–.

Anders dan appellante is de Afdeling van oordeel dat dit schadebedrag niet zou moeten worden vermeerderd met een extra bedrag wegens schade als gevolg van het niet tijdig uitbetalen van de schadevergoeding. Met de commissie stelt de Afdeling zich op het standpunt dat deze door appellante opgevoerde vervolgschade niet een rechtstreeks gevolg is van de wijziging van het planologisch regime en geen schade vormt in de zin van artikel 49 WRO. Met de vergoeding van rente wordt genoegzaam aan het door appellante bedoelde nadeel dat de schade niet onmiddellijk na het optreden daarvan is vergoed, tegemoet gekomen.

De commissie heeft in haar advies verder overwogen dat van voorzienbaarheid van de in het voorgaande bepaalde schade geen sprake is. De Afdeling acht dit standpunt, gelet op de stukken en het verhandelde in de openbare vergadering, juist. Verweerder heeft weliswaar in deze vergadering betoogd dat de wegverlegging in de lijn der verwachtingen lag, maar zoals hiervoor is overwogen was geen sprake van voorzienbaarheid in die zin dat appellante haar bedrijfsvoering kon aanpassen.

Het standpunt van de commissie dat appellante ter zake van de schade een eigen risico heeft te dragen van 20% kan de Afdeling dan ook niet delen. Zoals de Afdeling eerder, onder andere bij haar uitspraak van 31 oktober 1991, no. G09.90.0016 (Borne) gepubliceerd in Bouwrecht nr. 6 – juni 1992, heeft overwogen passen kortingen als door de commissie bedoeld niet in de toepassing van artikel 49 WRO.

Indien is vastgesteld dat de belanghebbende ten gevolge van een besluit genoemd in artikel 49 WRO schade lijdt en dat deze schade niet of niet geheel ten laste van de belanghebbende behoort te blijven en niet of niet voldoende door aankoop, onteigening of anderszins is verzekerd, moet deze ten volle worden vergoed.

De Afdeling is ten slotte met de commissie van oordeel dat de door appellante als belastingschade opgevoerde extra lasten die zij en haar vennoten zouden moeten betalen als gevolg van ongunstige fiscale posities wanneer de schadevergoeding wordt betaald, geen rechtstreeks gevolg is van en toe te rekenen aan de wijziging van het planologisch regime, zodat deze geen schade vormt in de zin van artikel 49 WRO.

Resumerend komt de Afdeling tot de conclusie dat appellante ter zake van de vermogensschade een schadevergoeding moet worden toegekend van f 200.000,–, te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 3 december 1982. Appellante komt voorts ter zake van inkomensschade een schadevergoeding toe van f 840.000,–, te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 13 juni 1985, zijnde de dag waarop deze schade als gevolg van de planologische wijziging feitelijk optrad. Dit laatste bedrag dient in verband met de door de Staat (Rijkswaterstaat) reeds betaalde vergoeding van f 341.950,– (en het daarbij behorende bedrag aan wettelijke rente tot de dag van betaling) te worden verminderd aangezien appellantes schade voor dit deel anderszins is verzekerd en ook de daarmee verbonden wettelijke rente is vergoed. Als toe te kennen schadevergoeding wegens inkomensschade resteert dan nog een bedrag van f 498.050,–.

Naar het oordeel van de Afdeling zijn de voor de beslechting van dit geschil relevante feiten en omstandigheden bij de behandeling van dit beroep voldoende duidelijk geworden. De Afdeling acht, mede gelet op het verzoek van appellante en de belangen en omstandigheden van haar vennoten, dan ook termen aanwezig om met toepassing van artikel 5, eerste lid, van de Tijdelijke wet Kroongeschillen zelf in de zaak te voorzien en het verzoek om schadevergoeding deels toe te wijzen, zoals in het dictum aangegeven.

Appellante heeft de Afdeling voorts nog verzocht om toekenning van een vergoeding van door haar gemaakte deskundigenkosten op de voet van artikel 5, vierde lid, van de Tijdelijke wet Kroongeschillen aangezien zij, gelet op de complexiteit van het geschil, redelijkerwijze niet in staat moet worden geacht de onderwerpelijke procedure zonder bijstand van deskundigen te kunnen voeren.

Op grond van artikel 5, vierde lid, van de Tijdelijke wet Kroongeschillen kan de Afdeling, zo daartoe termen aanwezig zijn, bij haar uitspraak tevens bepalen dat een vergoeding zal worden toegekend ten laste van het bij de uitspraak aangewezen lichaam, onverminderd het recht van de belanghebbende om op grond van andere wettelijke bepalingen schadevergoeding te vragen. Vaste rechtspraak van de Afdeling is dat de kosten van juridische bij stand niet voor vergoeding in aanmerking komen, mede omdat in de Wet op de Raad van State – behoudens de bepalingen ten aanzien van het griffierecht, welk recht bij gegrondverklaring wordt vergoed -geen regeling is getroffen die noopt tot het maken van kosten voor het voeren van een procedure als deze. Naar het oordeel van de Afdeling zijn er in dit geval echter andere redenen om toepassing te geven aan het bepaalde in voornoemd artikellid. Verweerder heeft, zoals in het voorgaande is overwogen, ondanks de duidelijke aanwijzingen in de uitspraak van de Afdeling van 26 maart 1991, geweigerd een zelfstandig oordeel te geven over het verzoek om schadevergoeding, los van het standpunt van Rijkswaterstaat. De financiële afspraken die zijn gemaakt tussen Rijkswaterstaat en de gemeente hebben, zo moet worden vastgesteld, gewerkt ten nadele van appellante, die daardoor schade heeft geleden. De Afdeling acht het billijk, onverlet het recht van appellante om op grond van andere wettelijke bepalingen schadevergoeding te vragen, verweerder op te dragen deze door appellante geleden schade te vergoeden tot een bedrag van f 5.000,–. Uit het vorenstaande volgt dat als volgt moet worden beslist.


bron: www.rechtspraak.nl