Vervallen bouw- en/of gebruiksmogelijkheid
Bij het vervallen van bouw- en/of gebruiksmogelijkheden gaat het om directe planschade. Een nadelige wijziging op het eigen perceel. Indien een bouw- gebruiksmogelijkheid komt te vervallen dan is in beginsel sprake van een planologische verslechtering. In beginsel zal er tevens sprake zijn van schade. Daarbij geldt overigens wel, dat anders dan bij schade ten gevolge van een planologische ontwikkeling op naburige percelen het geval is (zie bijvoorbeeld de uitspraken van de Afdeling van 20 mei 2005 in zaak nr. 200407509/1 en 11 juli 2007 in zaak nr. 200605999/1), bij directe planschade een rol speelt in hoeverre de maximale mogelijkheden van het oude planologische regime rendabel zijn, dat wil zeggen dat realisering daarvan niet tot een nadeliger vermogenspositie zal leiden. Zie ook AbRS 8 september 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BN6181. Vervolgens dient aan de orde gesteld te worden of het vervallen van een bouw- gebruiksmogelijkheid al dan niet voor rekening van de gelaedeerde dient te blijven. Indien door een rechthebbende verwijtbaar wordt stilgezeten blijft de daaruit voortvloeiende schade in beginsel voor eigen rekening. Het enkele stilzitten en dus het niet gebruik maken van de bouw- gebruiksmogelijkheid is niet voldoende om van risico-aanvaarding te spreken. Daartoe is tevens van betekenis of het in de lijn der verwachtingen lag dat de planologische inzichten ten aanzien van het perceel zich zouden wijzigen. Naar mate duidelijk wordt dat de planologische inzichten zich wijzigen en het meer in de lijn der verwachting komt te liggen dat deze gewijzigde inzichten zich zullen vertalen in een verslechtering van de planologische mogelijkheden moeten concrete pogingen in het werk zijn gesteld om de (nog) aanwezige mogelijkheden te benutten. Het moet dan wel gaan om pogingen, bouwplannen, met een voldoende realiteitsgehalte.
Dat gelaedeerde op grond van persoonlijke omstandigheden van hemzelf of van zijn rechtsvoorganger niet in staat was om zijn de bouw- gebruiksmogelijkheden niet te verzilveren doet hieraan niets af. Andere dan persoonlijke omstandigheden aan de zijde van de gelaedeerde kunnen met zich meebrengen dat geen sprake is van passieve risicoaanvaarding. Ook kan door handelen of nalaten aan de zijde van de overheid de passieve risicoaanvaarding doorbroken worden.
Uit onder meer AbRS 10 juli 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2359, r.o. 5.1 volgt dat in geval van vervallen bouwmogelijkheden een concrete poging bestaat in het indienen van een bouwplan dat zodanig is uitgewerkt dat het zich laat beoordelen op passendheid binnen het bestemmingsplan en dat in beginsel past binnen de bestaande mogelijkheden van het bestemmingsplan. Indien de vervallen bouwmogelijkheden ruimer waren dan de mogelijkheden die in het ingediende bouwplan zijn benut, wordt het vervallen van de ruimere bouwmogelijkheden geacht passief te zijn aanvaard. Vergelijk de uitspraak van de Afdeling van 28 september 2016, onder 5.33-5.36 (ECLI:NL:RVS:2016:2582).
Verval van gebruiksmogelijkheden. Indien voor een onroerende zaak geldt dat de bestemming meerdere gebruiksmogelijkheden toelaat dan geldt dat bij een dreigend verval van deze gebruiksmogelijkheden van een redelijk denkend en handelend eigenaar in ieder geval kan worden verlangd dat hij een concrete poging heeft ondernomen om een van de vervallen gebruiksmogelijkheden te benutten. De omstandigheid dat hij ruime, elkaar uitsluitende mogelijkheden heeft, betekent niet dat hij, om te voorkomen dat hem passieve risicoaanvaarding kan worden tegengeworpen, niet gehouden is concrete pogingen in welke richting dan ook te ondernemen. Uit de uitspraak van 28 september 2016 kan worden afgeleid dat, als een eigenaar een concrete poging tot verwezenlijking van inmiddels vervallen planologische mogelijkheden heeft ondernomen, in beginsel alleen voor de bij die poging beoogde bouw- en gebruiksmogelijkheden geen passieve risicoaanvaarding kan worden tegengeworpen. AbRS 24 juli 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2541.
Verschoonbaar stilzitten.
Een gelaedeerde kan niet worden verweten dat hij heeft stilgezeten indien hij of zij redelijkerwijs niet in staat was om actie te ondernemen of als dat om andere redenen niet in redelijkheid van hem verlangd kon worden. Het gedurende langere tijd niet vrijelijk kunnen beschikken over de eigen onroerende zaak is in de jurisprudentie enkele malen als verschoonbaar gekwalificeerd.
Zie bijvoorbeeld AbRS 16 maart 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BP7753 (aanvrager slechts mede-eigenaar en bovendien gronden belast was met een recht van vruchtgebruik).
AbRS 26 september 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3133, Amsterdam (onroerende zaak voor meerdere jaren verhuurd.
AbRS 13 augustus 2014, ECLI:NL:RVS:2014:3005, Pijnacker-Nootdorp (aanvrager enkel bloot eigenaar, erfpacht).
AbRS 3 februari 2016, ECLI:NL:RVS:2016:222, Texel.
AbRS 7 februari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:427, Enkhuizen.
AbRS 6 december 2017, ECLI:NL:RVS:2017:3305, Delft
Niet verschoonbaar stilzitten.
AbRS 24 juli 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2541, Deurne (Verhuur; einde huurovereenkomst in zicht). AbRS 21 augustus 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2799, Sittard-Geleen (uit te werken bestemming met een bouwverbod geen geldige reden om geen concrete poging te doen om de mogelijkheden die de uitwerkingsregels bieden te benutten).
Zie de relevante subtrefwoorden.
Jurisprudentie
-
AbRS 31 mei 2023, ECLI:NL:RVS:2023:2102 Geen concrete poging en voldoende benuttingsperiode Groningen
-
AbRS 9 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:409, Voldoende concrete poging verzilvering gebruik Boxmeer
-
AbRS 17 juni 2020, ECLI:NL:RVS:2020:1417, Passieve risicoaanvaarding risicosfeer van aanvrager
-
AbRS 24 juli 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2541, Vervallen bouw- en gebruiksmogelijkheden Deurne
-
AbRS 10 juli 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2359, Vervallen bouw- en gebruiksmogelijkheden Montferland
-
AbRS 27 maart 2019, ECLI:NL:RVS:2019:4249, Vervallen bouwmogelijkheid, concrete poging Waalwijk
-
AbRS 13 maart 2019, ECLI:NL:RVS:2019:777, Passieve risicoaanvaarding Heiloo
-
AbRS 28 november 2018, ECLI:NL:RVS:3901, Wijziging grondslag besluit Mill en Sint Hubert
-
AbRS 31 oktober 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3548, Koopovereenkomst Eibergen
-
AbRS 31 oktober 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3521, Bouwvergunning Lichtenvoorde
-
AbRS 3 oktober 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3192, Overgangsrecht winkelcentrum Breda
-
AbRS 26 september 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3133, Huurovereenkomst Amsterdam
-
AbRS 25 april 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1350, Geen concrete poging Den Haag
-
AbRS 7 februari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:427, Uit te werken bestemming (nieuw regime) Enkhuizen
-
AbRS 6 december 2017, ECLI:NL:RVS:2017:3305, Geen passieve risicoaanvaarding DSM
-
AbRS 15 november 2017, ECLI:NL:RVS:2017:3093, Oss
-
AbRS 1 november 2017, ECLI:NL:RVS:2017:2927, Apeldoorn
-
AbRS 5 juli 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1793, Vervallen gebruiksmogelijkheid Heiloo
-
Rechtbank Amsterdam 1 maart 2017, ECLI:NL:RBAMS:2017:3575, Verhuurde bedrijfsruimte en passieve risicoaanvaarding.
-
AbRS 21 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:811, Vervallen bouwmogelijkheid Kollumerland en Nieuwkruisland
-
AbRS 27 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2090, Bouwvergunning eerste fase Rijswijk
-
AbRS 20 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2018, Ontbreken deskundigenadvies Apeldoorn
-
AbRS 25 mei 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1395, Huidig gebruik hoogste waarde Almelo
-
AbRS 4 mei 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1200, Vervallen bouwmogelijkheid Schoorl
-
AbRS 3 februari 2016, ECLI:NL:RVS:2016:222, Contra-expertise in bezwaar Texel
-
AbRS 9 december 2015, ECLI:NL:RVS:2015:3722, Grondbank Oss
-
21 oktober 2015, ECLI:NL:RVS:2015:3259, Onjuiste voorlichting Deventer
-
AbRS 12 augustus 2015, ECLI:NL:RVS:2015:2567, Voldoende concrete pogingen Lansingerland
-
AbRS 17 december 2014, ECLI:NL:RVS:2014:4598, Wel of niet in gebruik op peildatum Echt-Susteren
-
ABRvS 19 november 2014, ECLI:NL:RVS:2014:4184, Nijmegen
-
AbRS 13 augustus 2014, ECLI:NL:RVS:2014:3005, Passieve risicoaanvaarding bloot eigenaar Pijnacker-Nootdorp
-
AbRS 2 juli 2014, ECLI:NL:RVS:2014:2401, Afwijkende toelichting, gevorderde leeftijd aanvrager, EVRM
-
AbRS 26 maart 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1037, Vervallen gebruiksmogelijkheden makelaarskantoor Texel
-
AbRS 5 maart 2014, ECLI:NL:RVS:2014:737, Te korte termijn Teylingen
-
AbRS 26 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:631, Geen zelfstandige bouwmogelijkheid Wijchen
-
AbRS 28 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:923, Passieve risicoaanvaarding Dordrecht
-
AbRS 20 maart 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ4970, Bedrijfsmatige activiteiten Oldambt
-
AbRS 16 januari 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BY8497, Vervallen bouwmogelijkheid Apeldoorn
-
AbRS 19 december 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY6728, Benuttingsperiode Cromstrijen
-
Rb Amsterdam 12 oktober 2012, ECLI:NL:RBAMS:2012:BY6896, Vervallen gebruiksmogelijkheid Loosdrecht
-
AbRS 25 april 2012, ECLI:NL:RVS:BW3876, Vervallen gebruiksmogelijkheid en onzekere toekomstige gebeurtenis Schinnen
-
AbRS 27 juli 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR3201, Riskant stilzitten Oostzaan
-
AbRS 16 maart 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BP7753, Blote eigendom Enschede
-
AbRS 2 maart 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BP6345, Bouwvergunning Westerveld
-
AbRS 10 november 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BO3506, Duur periode om woning nog te realiseren Meerssen
-
AbRS 10 november 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BO3467, Onvolledige bouwaanvraag Veghel
-
Rb Haarlem 15 oktober 2010, ECLI:NL:RBHAA:2010:BO1414, Streekplan Noord-Holland
-
Rb Arnhem, 24 september 2010, ECLI:NL:RBARN:2010:BN8187, Beperking gebruiksmogelijkheden Beuningen
-
AbRS 8 september 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BN6166, Voorbereidingsbescherming Neder-Betuwe
-
AbRS 8 september 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BN6181, Vervallen bouwmogelijkheden Woudrichem
-
AbRS 14 april 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BM1021, Riskant stilzitten Bloemendaal
-
AbRS 2 december 2009, ECLI:NL:RVS:2009:BK5083, Voorbereidingsbesluiten Waalwijk
-
AbRS 9 september 2009, ECLI:NL:RVS:2009:BJ7174, Voornemens Voorst
-
Rb Haarlem 12 augustus 2009, ECLI:NL:RBHAA:2009:BJ5422, Risicoaanvaarding Bloemendaal
-
AbRS 17 juni 2009, ECLI:NL:RVS:2009:BI8428, Geen concrete pogingen Someren
-
AbRS 11 februari 2009, ECLI:NL:RVS:2009:BH2569, Vervallen bouwmogelijkheid Eijsden
-
AbRS 14 januari 2009, ECLI:NL:RVS:2009:BG9735, Vervallen bouwmogelijkheid Valkenburg aan de Geul
-
AbRS 12 november 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BG4044, Vervallen bouwmogelijkheid Hof van Twente
-
AbRS 29 oktober 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BG1835, Vervallen bouwmogelijkheid Eijsden
-
AbRS 24 september 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BF2134, Vervallen bouwmogelijkheid Gulpen-Wittem
-
AbRS 14 mei 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BD1484, Vervallen bouwmogelijkheid St. Anthonis
-
AbRS 16 januari 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BC2079, Vervallen bouwmogelijkheid Vaals
-
AbRS 16 januari 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BC2141, Vervallen bouwmogelijkheid Slochteren
-
AbRS 7 november 2007, ECLI:NL:RVS:2007:BB7332, Motiveringsgebreken Veere
-
AbRS 3 oktober 2007, ECLI:NL:RVS:2007:BB4687, Vervallen gebruiksmogelijkheid Mill en Sint Hubert
-
AbRS 20 juni 2007, ECLI:NL:RVS:2007:BA7573, Vervallen bouwmogelijkheid Haaksbergen
-
AbRS 28 maart 2007, ECLI:NL:RVS:2007:BA1691, Vervallen bouwmogelijkheid Bergen
-
AbRS 14 maart 2007, ECLI:NL:RVS:2007:BA0661, Bospercelen Herkenbosch
-
AbRS 22 maart 2006, ECLI:NL:RVS:2006:AV6250, Motiveringsgebrek Susteren
-
AbRS 18 januari 2006, ECLI:NL:RVS:2006:AU9841, Boselementen Enschede
-
AbRS 28 september 2005, ECLI:NL:RVS:2005:AU3404, Vervallen bouwmogelijkheid Margraten
-
AbRS 6 oktober 2004, ECLI:NL:RVS:2004:AR3365, Risicoaanvaarding Assen
-
AbRS 10 maart 2004, ECLI:NL:RVS:2004:AO5185, Vervallen bouwmogelijkheid Doorn
-
AbRS 16 april 2003, ECLI:NL:RVS:2003:AF7338, Vervallen bouwmogelijkheid Enschede
-
AbRS 26 februari 2003, ECLI:NL:RVS:2003:AF4988, Zakelijke rechten Nederweert
-
AbRS 11 mei 2000, ECLI:NL:RVS:2000:AA6821, Gem Cranendonk
-
AgRS 9 oktober 1991, G09.88.0050, Vervallen bouwmogelijkheid Laren
-
AbRS 9 november 1990, G09.89.0014, Vervallen bouwmogelijkheid Meerssen
-
AgRS 18 juni 1990, G09.88.0069, Vervallen bouwmogelijkheid Ubbergen
-
AgRS 14 maart 1990, G09.88.0078, Vervallen bouwmogelijkheid Eibergen